Czym są przeciwutleniacze i jak je klasyfikujemy?

What are antioxidants and how do we classify them?

W codziennym życiu jesteśmy nieustannie narażeni na działanie czynników egzogennych i endogennych. Są to szkodliwe substancje wewnętrzne lub zewnętrzne, które sprzyjają powstawaniu wolnych rodników uszkadzających nasz organizm. Aby przeciwdziałać temu zagrożeniu, komórki wykształciły antyoksydanty – mechanizmy zapobiegające tym uszkodzeniom lub opóźniające ich wystąpienie. Aby zapewnić odpowiedni poziom antyoksydantów, bardzo ważne jest, aby znać rodzaje istniejących antyoksydantów oraz ich wpływ na nasze komórki. W tym wpisie dowiesz się, jakie rodzaje antyoksydantów istnieją i które z nich najlepiej odpowiadają Twoim potrzebom.

Czym są antyoksydanty?

Antyoksydanty to substancje występujące w wielu różnych produktach spożywczych oraz suplementach dietyetycznych, które chronią komórki przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki (wysoce reaktywne cząsteczki, które mogą uszkadzać DNA i inne ważne składniki komórkowe).

Wyróżniliśmy 3 główne rodzaje wolnych rodników: cząsteczkę supertlenku, anion supertlenku i nadtlenek wodoru. Uszkodzenia wywołane przez wolne rodniki wiąże się z procesem starzenia oraz takimi schorzeniami jak cukrzyca typu II, zaburzenia sercowo-naczyniowe i choroby neurodegeneracyjne.

Antyoksydanty działają jak tarcza ochronna, ponieważ mogą zapobiegać lub opóźniać działanie utleniające, tym samym zapobiegając uszkodzeniom komórkowym.

Rodzaje antyoksydantów

Istnieje kilka rodzajów antyoksydantów, z których każdy ma swój specyficzny mechanizm działania i funkcję w naszym organizmie. Można je klasyfikować na kilka sposobów:

  • W zależności od pochodzenia mogą być endogenne (produkowane przez nasz organizm) lub egzogenne (pozyskiwane z diety lub suplementów dietyetycznych).
  • W zależności od rozpuszczalności w wodzie lub tłuszczu mogą być rozpuszczalne w wodzie (rozpuszczają się w wodzie i są roznoszone po całym organizmie wraz z krwią) lub rozpuszczalne w tłuszczu (rozpuszczają się w tłuszczu i są magazynowane w tkankach tłuszczowych naszego organizmu).

Na poniższym schemacie klasyfikujemy antyoksydanty według ich pochodzenia i rozpuszczalności:

antioxidants-and-how-do-we-classify-them_1.png

Czy wiesz…?

Wiedza o tym, czy antyoksydant jest rozpuszczalny w wodzie, czy w tłuszczu, może pomóc Ci przyjmować go w odpowiedni sposób i maksymalizować jego wchłanianie. Na przykład witamina C, będąc rozpuszczalna w wodzie, będzie lepiej wchłaniana, jeśli przyjmiesz ją z szklanką wody. Z kolei witamina E, będąc rozpuszczalna w tłuszczu, będzie lepiej wchłaniana, jeśli przyjmiesz ją z tłustym pokarmem, takim jak oliwa z oliwek.

Endogenne antyoksydanty:

Glutation

L-glutation to białko występujące w cytozolu każdej komórki organizmu ludzkiego, które zapobiega utlenianiu komórek, pomaga regulować metabolizm i utrzymywać zdrowy układ odpornościowy. Składa się z trzech aminokwasów (cysteiny, glicyny i kwasu glutaminowego) i, choć jest naturalnie wytwarzany w organizmie, można go również pozyskać z pożywienia.

Występuje w owocach, zielonych warzywach liściastych, mięsie, rybach, nasionach i jajach. Należy pamiętać, że glutation łatwo ulega degradacji podczas gotowania i przechowywania, dlatego sposób przyrządzania tych produktów wpłynie na zawartość tego antyoksydantu.

Koenzym Q10

Koenzym Q10 to naturalny antyoksydant występujący w organizmie. Odgrywa ważną rolę w produkcji energii komórkowej, a konkretnie w mitochondriach, czyli „elektrowniach” komórkowych. Poziom koenzymu Q10 spada wraz z wiekiem, dlatego warto zadbać o jego odpowiednie dostarczanie.

Owoce morza, zwłaszcza tuńczyk, łosoś i pstrąg, są najbogatszymi źródłami koenzymu Q10. Można go również znaleźć w orzechach, takich jak orzechy włoskie, sezamie i nasionach słonecznika.

Egzogenne antyoksydanty

Witamina C

Witamina C działa poprzez neutralizowanie szkodliwych substancji, ale jest również niezbędna do wzmocnienia układu odpornościowego oraz syntezy i naprawy tkanek w całym organizmie (jest niezbędna do syntezy kolagenu, ponieważ bierze udział w tzw. reakcjach hydroksylacji, które stabilizują strukturę kolagenu). Poważny niedobór witaminy C spowodowany ograniczeniem jej spożycia przez dłuższy czas może prowadzić do szkorbutu (spowodowanego wadą syntezy kolagenu). Według EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) nie istnieje maksymalna dzienna dawka tej witaminy.

Aby pozyskać witaminę C z diety, możesz spożywać owoce, takie jak pomarańcze, truskawki i kiwi, lub warzywa, takie jak papryka, szpinak i brokuły.

Kwercetyna

Kwercetyna to barwnik roślinny, którego główną funkcją jest działanie senolityczne, czyli pomaga usuwać starzejące się lub „stare” komórki; jest to mechanizm przeciwstarzeniowy. Posiada również właściwości przeciwzapalne, które przyczyniają się do ogólnego dobrego samopoczucia.

Niektóre produkty szczególnie bogate w kwercetynę mają pochodzenie roślinne, takie jak czerwone winogrona, cebula, zielona herbata, jabłka i owoce jagodowe.

Witamina E

Witamina E jest niezwykle skuteczna w ochronie kwasów tłuszczowych wielonienasyconych, takich jak omega-3, występujących w błonach komórkowych i mózgu, przed utlenianiem. Jest również ważna dla utrzymania zdrowia tkanek, takich jak skóra i oczy, bierze udział w tworzeniu się krwinek czerwonych i ma właściwości przeciwzapalne. Według EFSA zalecane dzienne spożycie dla dorosłych wynosi 300 mg/dobę.

Wśród produktów bogatych w witaminę E oleje roślinne są najważniejsze, a w mniejszym stopniu występuje ona w nasionach i zbożach. Olej z kiełków pszenicy jest najbogatszym naturalnym źródłem witaminy E.

Trans-resweratrol

Resweratrol to barwnik roślinny, który oprócz właściwości przeciwstarzeniowych wynikających z jego aktywności antyoksydacyjnej, wiąże się ze zwiększoną wrażliwością na insulinę i korzyściami dla zdrowia układu sercowo-naczyniowego.

Występuje w niektórych produktach roślinnych, takich jak skórki czerwonych winogron, czerwone porzeczki, jeżyny i orzeszki ziemne. Znajduje się również w wysokich stężeniach w korzeniu Fallopia japonica (Polygonum cuspidatum), krzewie o właściwościach leczniczych.

Astaksantyna

Astaksantyna to naturalny barwnik karotenoidowy o silnych właściwościach antyoksydacyjnych. Jej moc antyoksydacyjna jest odpowiednio 14 i 64 razy większa niż witaminy E i C. Przypisuje się jej również szereg korzyści zdrowotnych, takich jak zmniejszenie ryzyka chorób serca dzięki jej właściwościom przeciwzapalnym, ochrona przed uszkodzeniami wywołanymi promieniowaniem UV i poprawa zdrowia skóry.

Naturalnie występuje w owocach morza, takich jak łosoś, pstrąg, kryl, krewetki, rak i niektóre rodzaje wodorostów oraz mikroalg.

W tym wpisie dowiedzieliśmy się, jak ważne są antyoksydanty w ochronie naszych komórek i tkanek. Teraz, gdy znasz właściwości niektórych z najważniejszych antyoksydantów, masz niezbędne narzędzia, aby wybrać te, które najlepiej Ci odpowiadają, i łączyć je w celu wzmocnienia ich działania zgodnie z Twoimi celami.

Jeśli chcesz nadal poszerzać swoją wiedzę o antyoksydantach i dowiedzieć się więcej o ich korzyściach, zapraszamy do zapoznania się z naszym wpisem 6 wskazówek, jak zwiększyć poziom antyoksydantów, w którym przedstawiamy kilka porad, jak pozyskać dodatkowe antyoksydanty dzięki zdrowszemu stylowi życia i suplementacji.