Slaap en wetenschap: een benadering van circadiane ritmes

Sleep and Science: An Approach to Circadian Rhythms

Heb je wel eens de term "biologische ritmes" gehoord, maar weet je niet precies wat het betekent? Deze term verwijst naar onze innerlijke klokken die ons vertellen wanneer het tijd is om wakker te worden, te eten of te slapen. Ze helpen ons in harmonie te blijven met onze omgeving. Er zijn verschillende soorten, maar de bekendste worden circadiane ritmes genoemd: lichamelijke, mentale en gedragsmatige veranderingen die een cyclus van 24 uur volgen. Er zit een hele wetenschap achter deze ritmes, en hieronder ontdek je welke moleculen en delen van onze hersenen hierbij betrokken zijn.

 

Hoe we prikkels verwerken en wat onze biologische klok is

Chronobiologie is de wetenschap die de ritmiek van biologische processen bestudeert. De biologische ritmes van ieder persoon zijn anders, en daarom zijn sommige mensen 's ochtends productiever, terwijl anderen 's middags of zelfs 's nachts productiever zijn.

Om omgevingsprikkels te verwerken, vangt ons lichaam omgevingssignalen op, zoals licht, om deze ritmes te internaliseren en te synchroniseren. De suprachiasmatische kern (SCN), gelegen in de hypothalamus van onze hersenen, fungeert als onze hoofdklok, wat betekent dat deze verantwoordelijk is voor het genereren van de ritmes van ons lichaam. Wanneer deze kern informatie opvangt over de hoeveelheid licht die we via onze retina-cellen ontvangen, reguleert deze de productie van cortisol en melatonine via de bijbehorende hersenstructuren, zoals de hypothalamus of de pijnappelklier. Op deze manier passen we ons aan de dag-nachtcyclus van onze omgeving aan.

Voeding kan ook onze biologische ritmes reguleren, maar weet je hoe? Voedselbeperking (niet caloriebeperking) zorgt ervoor dat de NSQ niet langer door licht wordt gereguleerd, maar in plaats daarvan wordt bepaald door het tijdstip van de dag waarop voedsel beschikbaar is. Aan de andere kant zorgt caloriebeperking ervoor dat onze circadiane ritmes worden "gereset", waardoor ze minder gereguleerd worden. Bovendien kunnen sommige voedingsmiddelen zoals cafeïne, glucose en alcohol een directe invloed hebben op onze biologische klok.

 

Moleculaire basis van circadiane ritmes

Onderzoek in de moleculaire biologie heeft vastgesteld dat biologische ritmes bij mensen worden gecontroleerd door 4 hoofdgenen, de CCG's (klok-gecontroleerde genen): CLOCK, BMAL, PER en CRY.

  • Overdag zijn de concentraties van CLOCK en BMAL hoog, waardoor vetten en koolhydraten actief gemetaboliseerd kunnen worden, zodat we meer energie hebben.
  • Gedurende de nacht zijn de concentraties van CLOCK en BMAL laag, is het metabolisme minder actief en wordt de metabole activiteit gecontroleerd door het autonome zenuwstelsel.

 

Wist je dat…?


In 2017 werden onderzoekers Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash en Michael W. Young beloond met de Nobelprijs voor de Geneeskunde ter ere van hun onderzoek naar circadiane ritmes. Door fruitvliegen te bestuderen, die een genetische samenstelling hebben die erg vergelijkbaar is met die van mensen, isoleerden ze het PER-gen dat helpt bij het reguleren van onze biologische klok en toonden ze aan dat dit gen het PER-eiwit maakt dat zich 's nachts in cellen ophoopt en vervolgens overdag wordt afgebroken. Dit proces kan invloed hebben op de slaap, de scherpte van de hersenfunctie en andere aspecten [1].

 

Rol van cortisol en melatonine in de slaap-waakcyclus

Laten we nu dieper ingaan op de chemie van de zaak. Twee tegengestelde hormonen spelen een cruciale rol:

  • Cortisol: Bekend als het stresshormoon. Het wordt uitgescheiden door de zogenaamde bijniercellen door een signaal van de hypothalamus, een hersenstructuur. Dit hormoon wordt het meest geproduceerd in de ochtend, bereidt ons lichaam voor op het ontwaken en geeft ons energie om de dag te beginnen. Cortisol bevordert ook de productie van vrije radicalen, verhoogt de bloeddruk en verhoogt onze lichaamstemperatuur.

  • Melatonine: Dit is ons slaaphormoon. Het is het exacte tegenovergestelde van cortisol - wanneer het ene hormoon aanwezig is, is het andere afwezig. Naarmate het licht vervaagt en plaatsmaakt voor de nacht, verhoogt de pijnappelklier de productie ervan, wat signaleert dat het tijd is om te rusten. Melatonine kan verdedigingsgenen tegen de productie van vrije radicalen activeren en de lichaamstemperatuur verlagen, wat de reden is dat veel mensen het 's nachts kouder hebben.


Wat gebeurt er als onze circadiane ritmes uit de pas lopen?

Als de NSQ uit de pas loopt, kan dit een groot probleem zijn, omdat deze de volledige ritmiek van ons lichaam reguleert, inclusief de afgifte van hormonen (endocriene systeem), en zelfs sommige aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten.

Maar hoe ontstaat deze desynchronisatie? Als je ooit tussen tijdzones hebt gereisd en vermoeidheid of slapeloosheid hebt ervaren, heb je een ontregeling van je circadiane ritmes ervaren. Dit fenomeen, algemeen bekend als jetlag, is een duidelijk voorbeeld van wat er gebeurt wanneer onze biologische klok uit de pas loopt met de omgeving. Dit kan leiden tot slaapproblemen, onbalans in voeding en lichaamstemperatuur.

 

Hoe kunnen we onze circadiane ritmes reguleren of stabiel houden

Dit is waar je leefgewoontes en/of de hulp van voedingssupplementen in beeld komen om je biologische ritme gezond en gesynchroniseerd te houden.

Hier zijn een paar basisprincipes:

  • Houd een regelmatig slaapritme aan.
  • Vermijd blootstelling aan schermen voor bedtijd.
  • Creëer een geschikte rustgevende sfeer.
  • Eet de juiste hoeveelheid voedsel op een vast tijdstip. Dit vermindert de vorming van vrije radicalen, waardoor de NSQ minder actief wordt, maar effectiever wordt in het bevorderen van de antioxidante werking van melatonine tijdens de slaap.
  • Sport.

 

Als je een extra boost nodig hebt om je natuurlijke ritme aan te vullen, kunnen enkele belangrijke supplementen geweldige bondgenoten zijn bij het behouden van je circadiane ritmes, waardoor je je cortisol- en melatoninespiegels in balans houdt:

 

Met een beter begrip van je biologische ritmes en hoe ze werken, kun je ervoor zorgen dat je altijd op je best bent, zowel overdag als 's nachts.

 

 

 

Bron: [1] https://www.nigms.nih.gov/education/fact-sheets/Pages/circadian-rhythms.aspx.